Ο Όσιος Μάξιμος ο Γραικός

1470 -1556

Έχει ονομαστεί από πολλούς ως ο Λούθηρος της Ανατολής και ο Διαφωτιστής των Ρώσων. Ο Μιχαήλ Τριβώλης, γιατί έτσι ήταν το κοσμικό του όνομα, γεννήθηκε το 1470 στην Άρτα. Οι γονείς του από διακεκριμένες οικογένειες του Μυστρά βρέθηκαν στην Ήπειρο κατά την ταραγμένη περίοδο που ακολούθησε την Άλωση της Πόλης από τους τούρκους.

Στην ορθόδοξη Άρτα, την στολισμένη με τα έξοχα βυζαντινά μνημεία των Κομνηνών μεγάλωσε ο μικρός Μιχαήλ ο οποίος στάλθηκε στην Κέρκυρα στα 14 του χρόνια για να συμπληρώσει τη μόρφωση κοντά στον λόγιο θείο του Δημήτριο Τριβώλη και στον δάσκαλο Ιωάννη Μόσχο.

Η αγάπη του για την μόρφωση τον κάνει να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ιταλία και για 15 χρόνια μελετά Θεολογία, Φιλολογία, Φιλοσοφία, Ιστορία, Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά, Γαλλικά και Ιταλικά με τους διαπρεπέστερους δασκάλους της εποχής από την Φλωρεντία μέχρι την Βενετία, στην οποία συνδέεται με τον Άλδο Μανούτιο, τον εκδότη των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Οι θεολογικές του αναζητήσεις των οδηγούν με το τέλος των σπουδών του στο Άγιο Όρος όπου γίνεται μοναχός με το όνομα Μάξιμος στην μονή Βατοπαιδίου. Στην οποία συνεχίζει τις μελέτες του στην πλούσια βιβλιοθήκη της.

Στα 10 χρόνια που έμεινε στο Άγιο Όρος το όνομα του έχει γίνει ήδη γνωστό στους εκκλησιαστικούς κύκλους, για την μεγάλη του μόρφωση αλλά και για το ήθος του και την βαθιά ταπείνωση με την οποία υπηρετούσε τον κύριο, χωρίς να επιδιώξει κανένα αξώμα. Το μεγάλο κύρος που είχε αποκτήσει τον έκανε ιδανικό για την αποστολή στην Ρωσία που του ανέθεσε ο οικουμενικός Πατριάρχης, μετά από παράκληση του Ρώσου τσάρου Βασίλειου Ιβάνοβιτς. Έτσι ο Μάξιμος στέλνεται στην Ρωσία α προκειμένου να μεταφράσει στα Ρωσικά την Αγία Γραφή τα λειτουργικά βιβλία καθώς και τα πατερικά κείμενα, «ως έμπειρος στις θείες Γραφές και επιδέξιος στη ερμηνεία των οιωνδήποτε εκκλησιαστικών κειμένων».

Στη Μόσχα ο Μάξιμος αρχίζει να μεταφράζει και να διορθώνει παλαιά και νέα έργα στη Ρώσικη γλώσσα. Μόλις ολοκληρώνει το ψαλτήρι ζητάει να γυρίσει στο Άγιο Όρος, αλλά ο Ρώσος ηγεμόνας του αναθέτει συνέχεια και νέες μεταφράσεις. Μεταφράζει τις πράξεις των Αποστόλων, τους Αποστολικούς κανόνες, τους κανόνες των οικουμενικών και τοπικών συνόδων, τις ομιλίες του Ιωάννου του Χρυσοστόμου και πολλά άλλα. Με τα χρόνια να περνάνε και το όνομα του Μάξιμου να γίνεται όλο και πιο γνωστό, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει έχθρες στην ηγεσία της Ρώσικης εκκλησίας με στημένο κατηγορητήριο για δημιουργία αίρεσης, μαγεία, κατάκριση και συνομωσία. Τον οδηγούν δεμένο στη μονή Βολοκολάμσκ σε απομόνωση και απαγορεύοντάς του ακόμη και τη Θεία Κοινωνία όπως και την πρόσβαση στα βιβλία του. Τον υποβάλουν για μεγάλο διάστημα σε σκληρά βασανιστήρια. Το 1531 η δίκη του επαναλαμβάνεται με νέες κατηγορίες και η καταδίκη είναι ισόβια δεσμά. Εγκλείεται στη μονή Οτρότς της πόλεως Τβέρης όπου όμως οι συνθήκες κράτησης καλυτέρευσαν εξ αιτίας του επισκόπου Τβέρης Ακακίου ο οποίος του επιτρέπει πλέον την πρόσβαση στα βιβλία και του δίδει άδεια να γράφει. Ο Άγιος Μάξιμος έμεινε φυλακισμένος για 23 χρόνια. Το 1539 ο Ιωάσαφ διαδέχεται τον Δανιήλ και επιτρέπει στον Άγιο Μάξιμο τη Θεία Μετάληψη και την παρακολούθηση της Θείας Λειτουργίας. Παρά τις επιστολές των πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως και Αλεξανδρείας δεν είναι δυνατή η απελευθέρωση και επιστροφή του.

Τελικά ο Μάξιμος απελευθερώνεται το 1548 και ζει στη μονή Αγίας Τριάδος έξω από τη Μόσχα. Αποκαμωμένος από το βάρος των δεσμών και τις πολύχρονες ταλαιπωρίες στη φυλακή αναπαύεται στις 21 Ιανουαρίου του 1556 σε ηλικία 86 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο συγγραφικό έργο, κυρίως στα Ρώσικα.Ο Μάξιμος ήταν ο πρώτος που μαρτύρησε στη Ρωσία για την ορθόδοξη πίστη. Από τα μέσα του 16ου αιώνα αρχίζουν να γράφονται βίοι του Μάξιμου ενώ τον 17ο αιώνα το όνομα του γράφεται στα αγιολόγια των ετήσιων Ρωσικών ημερολογίων και αρχίζουν να αγιογραφούνται εικόνες του. Στον τάφο του αναγείρεται παρεκκλήσι από τον Μητροπολίτη Μόσχας Πλάτωνα.

Το 1997 έγινε η ανακομιδή των λειψάνων του αγίου Μαξίμου. Προς τιμή του αγίου στη Άρτα την γενέτειρα πόλη του, έχει αρχίσει η προετοιμασία, για την ανέγερση λαμπρού ναού στην περιοχή Τρίγωνο, που θα αποτελέσει τον ενοριακό ναό της σημερινής ενορίας των Αγίων Αποστόλων. Η μνήμη του Όσιου Μάξιμου του Γραικού γιορτάζεται στις 21 Ιανουαρίου.

 

ΟΣΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΓΡΑΙΚΟΣ