Bυζαντινός Ναός του Αγίου Βασιλείου

Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Βασιλείου στην πόλη της Άρτας μετράει σχεδόν 800 χρόνια ζωής αφού οι σύγχρονοι μελετητές τοποθετούν την ανέγερση του στο β’ μισό του 13ου αιώνα μ.Χ. Δεν υπάρχουν στοιχεία ή αρχεία που να μας επιτρέπουν τον ακριβή προσδιορισμό ίδρυσης του και για πολλά χρόνια θεωρείτο επικρατέστερη περίοδος ο 14ος αιώνας, την οποία είχε αποδεχτεί με επιφύλαξη κι ο Ορλάνδος. Το μνημείο βρίσκεται σε μία πάροδο της οδού Βασιλέως Πύρρου, στην παλιά αγορά, που ήταν γνωστή ως «τουρκοπάζαρο».

Bυζαντινός Ναός του Αγίου Βασιλείου

Ο Ναός είχε αρχικά τη μορφή υψηλής μονόκλιτης βασιλικής με ξύλινη στέγη ενώ αργότερα, ίσως τον 14ο ή 15ο αιώνα, προστέθηκαν δύο χαμηλότερες πτέρυγες-παρεκκλήσια, που επικοινωνούσαν εσωτερικά με τον κυρίως ναό. Τα δύο παρεκκλήσια ήταν αφιερωμένα στον Άγιο Γρηγόριο και στον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο και αυτό κάνει τους μελετητές να πιστεύουν ότι ναός γιόρταζε στις 30 Ιανουαρίου των Τριών Ιεραρχών.

Το εξωτερικό του ναού μόνο μία λέξη μπορεί να το περιγράψει κατάλληλα: μοναδικό.. Είναι πλινθόκτιστος, με πλούσια κεραμοπλαστική διακόσμηση, σε τέτοια ποικιλία σχημάτων αλλά και συμμετρία που δεν απαντάται σε κανένα άλλο βυζαντινό μνημείο της Άρτας. Μαίανδροι, κυματοειδείς γραμμές, οδοντωτές ταινίες, ψαροκόκκαλο, δισέψιλον, αλλά και δυο ζωοφόροι με αβάκια -τετράγωνα πλακίδια - σε τέσσερα μοναδικά χρώματα, με το πράσινο και το πορτοκαλί να κυριαρχούν, με ρομβοειδή διάταξη, στη βόρεια και ανατολική πλευρά.

Δύο εφυαλωμένες πήλινες εικόνες, εντοιχισμένες στο αέτωμα της ανατολικής πλευράς του ναού, στις δύο πλευρές του παραθύρου πάνω από την Αγία Τράπεζα, αιχμαλωτίζουν το βλέμμα. Η μία αναπαριστά τη Σταύρωση του Ιησού ενώ η άλλη τους Τρεις Ιεράρχες, κάτι που ενισχύει τη θεωρία ότι ο αρχικός ναός ήταν αφιερωμένος στη μνήμη και των τριών. Τέλος πολύ όμορφη γλυπτή διακόσμηση αποτελούν και τα κιονόκρανα, κορινθιακού ρυθμού, στα κιονίσκους των παραθύρων.

Δεν κατορθώσαμε δυστυχώς να επισκεφτούμε το εσωτερικό του Ναού καθώς παραμένει κλειστός, όσο συνεχίζονται οι εργασίες αναστήλωσης και συντήρησης του. Οι τοιχογραφίες του έχουν υποστεί μεγάλες βλάβες καθώς παρέμεινε για πάρα πολλές δεκαετίες ασκεπής μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε την ξύλινη στέγη του.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές στον περίβολο του ναού -που σαφώς θα έπρεπε να ήταν μεγαλύτερος από τα ελάχιστα τετραγωνικά, που περιφράζουν τα κάγκελα σήμερα- λειτούργησε απ' το 1662 μέχρι το 1821 Ανώτερη Ελληνική Σχολή Μανωλάκη, την οποία ίδρυσε ο πάμπλουτος γουνέμπορος από την Καστοριά και αρχιγουναράς του σουλτάνου Μεχμέτ Δ΄Φίλιππος Μανωλάκης.

Ο Άγιος Βασίλειος αποτελεί έναν κρίκο στη μακρά αλυσίδα των βυζαντινών μνημείων, θρησκευτικών και πολιτικών, που κοσμούν την πόλη της Άρτας και τα οποία ανεγέρθηκαν κατά τη διάρκεια της ακμής της πόλης ως πρωτεύουσας του Δεσποτάτου της Ηπείρου από το 1204 όταν κατέφυγαν εκεί οι Άγγελοι Κομνηνοί-Δούκες μετά την πρώτη Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους.

 

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ - ΑΡΤΑ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ